Hướng dẫn trắc nghiệm kiểu gắn bó: cách ta gắn kết và vì sao điều đó quan trọng

Thuyết gắn bó bắt nguồn từ đâu

Thuyết gắn bó bắt đầu từ bác sĩ tâm thần người Anh John Bowlby vào những năm 1950 và 1960. Bowlby nhận thấy trẻ sơ sinh có sẵn một thôi thúc mạnh mẽ muốn ở gần người lớn chăm sóc mình, nhất là khi sợ hãi, mệt mỏi hay ốm đau. Ông mô tả người lớn ấy như một nơi trú ẩn để chạy về khi gặp chuyện và một chỗ dựa vững chắc để từ đó bước ra khám phá thế giới. Khi sự chăm sóc phần lớn thời gian là ấm áp và đáng tin cậy, đứa trẻ học được rằng có thể tin tưởng con người và nhu cầu của mình là điều chính đáng.

Nhà tâm lý học người Mỹ gốc Canada Mary Ainsworth đã kiểm chứng những ý tưởng này trong một nghiên cứu nổi tiếng thường được gọi là Tình huống Lạ. Các em bé ở vài phút trong một phòng chơi xa lạ, cha hoặc mẹ rời đi một lúc rồi quay lại, và các nhà nghiên cứu quan sát điều gì xảy ra lúc đoàn tụ. Có bé buồn bã rồi nhanh chóng được dỗ yên, có bé gần như không phản ứng, có bé vừa bám chặt vừa phản đối cùng lúc. Những cách đoàn tụ khác nhau ấy trở thành điểm khởi đầu cho hàng chục năm nghiên cứu về cách con người gắn kết.

Từ tuổi thơ đến các mối quan hệ khi trưởng thành

Vào những năm 1980, hai nhà nghiên cứu Cindy Hazan và Phillip Shaver đặt ra một câu hỏi đơn giản: người trưởng thành có thể hiện những khuôn mẫu tương tự trong tình yêu đôi lứa không? Câu trả lời là có, và các nghiên cứu sau đó cho thấy những ý tưởng này cũng đúng với tình bạn thân và các mối quan hệ gia đình. Giống như trẻ nhỏ, người lớn tìm đến những người mình tin tưởng khi cuộc sống khó khăn, và phản ứng mạnh khi mối liên kết ấy có vẻ bị đe dọa.

Điều quan trọng là trải nghiệm thuở nhỏ không quyết định số phận. Kiểu gắn bó của bạn có thể được nhào nặn bởi rất nhiều mối quan hệ trong đời, có thể khác nhau với từng người và có thể thay đổi. Các nhà tâm lý học nói về việc con người dần trở nên vững vàng hơn nhờ những mối quan hệ tử tế, nhất quán, nhờ sự suy ngẫm và đôi khi nhờ trị liệu.

Mô hình hai chiều đằng sau bài trắc nghiệm

Nghiên cứu hiện đại thường mô tả sự gắn bó ở người trưởng thành bằng hai thang đo riêng biệt thay vì những chiếc hộp cứng nhắc. Thang thứ nhất là mức độ lo lắng trong gắn bó: bạn sợ bị từ chối, bị lãng quên hay được yêu ít hơn mình yêu đến đâu. Thang thứ hai là xu hướng giữ khoảng cách: bạn thấy không thoải mái đến đâu khi phải dựa vào người khác và để người khác dựa vào mình. Nhà tâm lý học Kim Bartholomew cho thấy kết hợp hai thang đo này sẽ ra bốn khuôn mẫu lớn, và sau đó các bảng hỏi của Kelly Brennan, Catherine Clark và Phillip Shaver đã biến cách tiếp cận hai chiều thành chuẩn mực trong nghiên cứu.

Bài trắc nghiệm này mượn cấu trúc đó theo cách nhẹ nhàng, đơn giản hơn. Mỗi câu trả lời đẩy nhẹ một hoặc cả hai thang đo, và kết quả của bạn là vùng mà các câu trả lời rơi vào. Vì phần lớn mọi người nằm gần mức giữa ở ít nhất một thang đo, việc bạn thấy mình trong một vài phần của kết quả mà không thấy ở phần khác là hoàn toàn bình thường. Trên trang kết quả, bạn cũng có thể xem câu trả lời của mình nghiêng về đâu trên từng thang đo.

Làm sao để có kết quả thật lòng nhất

Bài trắc nghiệm gồm mười một tình huống đời thường và mất khoảng hai phút. Không có câu trả lời đúng hay sai, và không câu trả lời nào trưởng thành hơn câu nào. Bạn càng trả lời thật lòng, phần chiêm nghiệm càng có ích.

• Trả lời theo phản xạ đầu tiên, đúng như cách bạn thực sự phản ứng chứ không phải cách bạn mong mình phản ứng.
• Nghĩ đến những mối quan hệ quan trọng nhất với bạn lúc này, dù là bạn bè, gia đình hay người yêu.
• Nếu có hai lựa chọn đều đúng, hãy chọn điều bạn hay làm hơn trong một tuần bình thường.
• Dùng nút quay lại nếu đổi ý; không có gì được lưu cho đến cuối bài.
• Làm lại sau vài tháng hoặc sau một thay đổi lớn trong đời rồi so sánh. Khuôn mẫu có thể dịch chuyển.

Chỉ để giải trí: bài trắc nghiệm này là gì và không là gì

Bài quiz này là để giải trí và gợi mở sự tự chiêm nghiệm. Đây không phải là một đánh giá tâm lý, chưa được các nhà nghiên cứu kiểm định và không thể chẩn đoán bất cứ điều gì. Kiểu gắn bó không phải là bệnh lý tâm thần, và không có kiểu nào là xấu. Mỗi kiểu là một cách ứng phó từng có lý do của nó, và kiểu nào cũng có những điểm mạnh thật sự.

Nếu các mối quan hệ thường khiến bạn đau lòng, sợ hãi hay rối bời, hoặc nếu những trải nghiệm cũ vẫn chi phối cuộc sống hằng ngày, hãy cân nhắc trò chuyện với một chuyên gia tư vấn hoặc nhà trị liệu tâm lý có chuyên môn. Các bảng hỏi chuyên nghiệp dựa trên nghiên cứu cùng một cuộc trò chuyện ân cần sẽ cho bạn biết nhiều hơn bất kỳ bài trắc nghiệm trực tuyến nào.

Dùng kết quả để trò chuyện với bạn bè và người thương

Kết quả có thể là một cách nhẹ nhàng để mở đầu câu chuyện. Hãy chia sẻ kết quả với bạn bè hay người thương và hỏi họ phản ứng thế nào khi ai đó im lặng trên Zalo, hoặc điều gì giúp họ thấy gần gũi. Có thể các bạn sẽ hiểu vì sao một người nhắn lại ngay còn người kia cần một buổi tối ở một mình, và rằng chẳng ai trong hai người làm sai cả.

Hãy thử biến các gợi ý trên trang kết quả thành những thử nghiệm nhỏ: nói ra điều giúp bạn yên lòng, lên tiếng khi bạn cần khoảng riêng, hoặc nán lại thêm một chút trong một cuộc trò chuyện ấm áp. Chính những khoảnh khắc tin tưởng nhỏ, lặp đi lặp lại, là cách con người dần thoải mái hơn với sự gần gũi, ở bất kỳ độ tuổi nào.