Hướng dẫn trắc nghiệm não trái não phải: quan niệm sai, khoa học và cách chơi

Bài trắc nghiệm này là gì và hoạt động ra sao

Bài trắc nghiệm gồm mười hai câu hỏi ngắn về những tình huống quen thuộc: chọn mua một món đồ mới, dành thời gian cho ngày cuối tuần rảnh rỗi, chỉ đường cho ai đó, giúp bạn bè đưa ra quyết định hay học một trò chơi mới. Mỗi câu có bốn đáp án và không có đáp án nào đúng hay sai. Bạn chỉ mất khoảng hai phút, và nếu đổi ý thì có thể bấm mũi tên quay lại.

Đằng sau mỗi câu hỏi là một trong ba thói quen suy nghĩ. Thứ nhất là cách bạn quyết định: bạn suy xét từng bước hay tin vào cảm giác? Thứ hai là cách bạn sắp xếp thời gian: bạn lên kế hoạch trước hay để mọi thứ tự nhiên? Thứ ba là cách bạn giải thích và ghi nhớ: bằng từ ngữ và câu chữ, hay bằng hình ảnh và không gian? Mỗi thói quen có bốn câu hỏi, và mỗi bên đều có một đáp án rõ nét và một đáp án nhẹ hơn, nên bạn có thể nghiêng một chút hoặc nghiêng hẳn.

Sự kết hợp của ba thói quen sẽ dẫn đến nhân vật não bộ của bạn. Cách tính điểm đã được kiểm tra với mọi tổ hợp câu trả lời có thể, nên nếu trả lời ngẫu nhiên thì mỗi kết quả đều xuất hiện với tần suất như nhau, và cùng một bộ câu trả lời luôn cho cùng một kết quả. Trang kết quả còn có một thanh trái/phải. Thanh này chỉ được tính từ chính câu trả lời của bạn: lựa chọn thiên về lý lẽ, kế hoạch và lời nói lấp đầy phía kiểu não trái, còn lựa chọn thiên về trực giác, sự ngẫu hứng và hình ảnh lấp đầy phía kiểu não phải.

Ý tưởng não trái, não phải bắt nguồn từ đâu

Câu chuyện bắt đầu từ khoa học thật. Vào thế kỷ 19, các bác sĩ như Paul Broca và Carl Wernicke nhận thấy tổn thương ở một số vùng bên trái của não thường ảnh hưởng đến khả năng nói và ngôn ngữ. Đó là một trong những manh mối đầu tiên cho thấy hai bán cầu không hoàn toàn giống nhau.

Bước ngoặt lớn đến vào thập niên 1960. Một số bệnh nhân động kinh nặng đã được phẫu thuật cắt thể chai (corpus callosum), bó sợi thần kinh dày nối liền hai bán cầu. Nhà tâm lý học Roger Sperry và học trò Michael Gazzaniga đã thực hiện những thí nghiệm khéo léo với các bệnh nhân não phân đôi này. Khi một bức ảnh chỉ được cho bán cầu phải nhìn thấy, nhiều bệnh nhân không thể gọi tên nó thành lời, nhưng tay trái của họ vẫn chọn được đúng đồ vật tương ứng. Bán cầu trái dường như đảm nhận phần lớn ngôn ngữ, còn bán cầu phải làm tốt hơn một số việc về không gian và thị giác, như nhận diện khuôn mặt hay vẽ lại hình khối. Sperry nhận giải Nobel năm 1981 cho công trình này.

Về sau, Gazzaniga mô tả bán cầu trái như một “người phiên dịch” luôn nhanh chóng nghĩ ra lời giải thích cho những gì ta làm, kể cả khi thiếu thông tin. Những phát hiện này rất thú vị, nhưng chúng nói về những người mà hai bán cầu không còn trao đổi được với nhau, và về những nhiệm vụ cụ thể được đo trong phòng thí nghiệm.

Vì sao quan niệm bán cầu trội lan rộng, và khoa học ngày nay nói gì

Trong thập niên 1970 và 1980, tạp chí, sách self-help và các khóa học kinh doanh đã biến kết quả phòng thí nghiệm thành một câu chuyện đơn giản: người logic, ngăn nắp là người “thuận não trái”, còn người sáng tạo, giàu cảm xúc là người “thuận não phải”. Câu chuyện dễ nhớ và vui để bàn, nên lan đi rất nhanh, thậm chí vào cả trường học và các buổi hội thảo hướng nghiệp.

Nghiên cứu hiện đại vẽ nên một bức tranh khác. Hình ảnh chụp não cho thấy gần như mọi hoạt động, từ đọc một câu chuyện, giải một bài toán đến vẽ một bức tranh, đều dùng những mạng lưới trải khắp cả hai bán cầu. Ngôn ngữ và sự sáng tạo đều dựa vào sự phối hợp của nhiều vùng não. Một nghiên cứu nổi tiếng của Đại học Utah đã xem xét ảnh chụp não của hơn một nghìn người và không tìm thấy bằng chứng nào cho thấy mỗi người nhìn chung thuận não trái hay thuận não phải. Một số chức năng có tính phân bên, nghĩa là một bên làm nhiều việc hơn một chút, nhưng con người không chia thành hai loại não.

Vậy bài trắc nghiệm này đo gì? Không phải bán cầu não của bạn. Nó đo sở thích về kiểu tư duy: những thói quen bạn hay nghiêng về trong đời sống hằng ngày, như lên kế hoạch hay ứng biến, suy xét lý lẽ hay tin vào cảm giác, dùng lời hay dùng hình ảnh. Những thói quen này có thể thay đổi theo tâm trạng, tuổi tác, văn hóa và sự luyện tập, và hầu hết mọi người đều chuyển qua lại tùy tình huống.

Kiểu tư duy thực ra có nghĩa là gì

Kiểu tư duy mô tả cách bạn thích tiếp cận mọi việc, chứ không nói bạn thông minh hay tài giỏi đến đâu. Người mê kế hoạch vẫn có thể rất sáng tạo, và người nghe theo trực giác vẫn có thể giỏi toán. Kiểu tư duy là sở thích, giống như thuận tay trái hay tay phải ở vài việc nhưng mỗi ngày vẫn dùng cả hai tay.

• Trả lời theo con người bạn thường ngày, không phải theo hình mẫu bạn nghĩ mình nên là.
• Hãy nghĩ đến một tuần bình thường, không phải một tuần đặc biệt khi mọi thứ diễn ra khác hẳn.
• Nếu có hai đáp án đều hợp, hãy chọn cái bạn sẽ chọn vào một ngày thảnh thơi.
• Thanh cân bằng không hề nhàm chán. Nó có nghĩa là bạn chuyển đổi giữa các kiểu rất dễ dàng.
• Thử chủ động rèn kiểu tư duy bạn ít dùng. Những ý tưởng mới thường đến từ chính chỗ đó.

Chơi cùng bạn bè, gia đình và đồng nghiệp

Bài trắc nghiệm này sinh ra để chia sẻ. Gửi đường link vào nhóm chat và rủ mọi người đăng kết quả cùng thanh trái/phải của mình. Trước khi xem, hãy thử đoán ai sẽ nghiêng về kế hoạch và ai sẽ nghiêng về ngẫu hứng. Các nhóm ở công ty hay ở trường có thể dùng nó để phá băng: những người khác kiểu tư duy thường là cặp đôi ăn ý nhất, vì một người giữ dự án đi đúng hướng còn người kia mang đến ý tưởng mới mẻ.

Trang kết quả còn cho bạn biết bạn thân hợp cạ và đối thủ đáng yêu của mình. Bạn thân hợp cạ có cùng thói quen về thời gian và cách diễn đạt với bạn nhưng quyết định theo hướng ngược lại, nên khi ở cạnh nhau, hai bạn có đủ cả lý lẽ lẫn trực giác. Đối thủ đáng yêu thì nhìn mọi thứ khác bạn ở mọi mặt, và điều đó có thể dẫn đến những màn cãi nhau vui vẻ về chuyện chuyến đi cần lịch trình hay chỉ cần đầy bình xăng và một playlist hay.

Chỉ để cho vui

Bài trắc nghiệm này mang tính giải trí. Đây không phải bài kiểm tra tâm lý, chưa được kiểm chứng khoa học, không thể chẩn đoán điều gì và cũng không mô tả được bộ não của bạn thực sự hoạt động ra sao. Nhãn não trái và não phải chỉ là cách nói vui về thói quen, không hơn. Hãy tận hưởng nhân vật não bộ của bạn, so sánh với bạn bè, và nhớ rằng cả bộ não của bạn luôn đứng về phía bạn.